Jak ciało wpływa na podejmowanie decyzji

Mamy tendencję do myślenia, że decyzje podejmujemy głową. Że to rozum analizuje, waży opcje, wybiera najlepszą. Ale to nie jest pełen obraz. Ciało uczestniczy w tym procesie na każdym etapie i robi to cały czas, niezależnie od tego, czy jesteśmy tego świadomi.

To nie jest metafora

Wyrażenia takie jak „czuję to w żołądku" albo „serce mi podpowiada" brzmią jak poetyckie przenośnie. Tymczasem opisują coś bardzo konkretnego.

Neurolog Antonio Damasio przez lata badał pacjentów z uszkodzeniami określonych części mózgu - tych odpowiedzialnych za przetwarzanie emocji i sygnałów z ciała. Wynik był zaskakujący: ludzie, którzy zachowali pełną sprawność intelektualną, nagle nie potrafili podejmować decyzji. Nawet prostych. Dosłownie nie wiedzieli, co wybrać… Bo brakowało im sygnałów płynących z ciała, które w normalnych warunkach automatycznie wskazują kierunek.

Na tej podstawie Damasio sformułował hipotezę markerów somatycznych - koncepcję, która zakłada, że ciało generuje fizjologiczne sygnały (przyspieszenie pulsu, napięcie mięśni, odczucia w brzuchu), które działają jak filtry decyzyjne.

Jelita jako drugi mózg

Układ pokarmowy ma własny układ nerwowy z setkami milionów neuronów, który działa trochę niezależnie od mózgu i przez cały czas wysyła mu sygnały. To połączenie działa w obie strony: mózg wpływa na jelita, ale jelita wpływają też na mózg, na nastrój, motywację i decyzje.

Kiedy mówisz „czuję to w brzuchu" - to nie jest tylko powiedzenie. Ten sygnał naprawdę istnieje. Tylko że rzadko mamy dość spokoju, żeby go zauważyć.

Stres zmienia reguły gry

Kortyzol - hormon stresu - ma bezpośredni wpływ na część mózgu odpowiedzialną za logiczne myślenie, planowanie i ocenę ryzyka. Nawet krótkotrwały stres zakłóca pracę tego obszaru i sprawia, że decyzje stają się mniej przemyślane, bardziej impulsywne i bardziej podatne na emocjonalne skróty.

Co istotne: w stanie chronicznego stresu mózg zaczyna przenosić centrum dowodzenia z kory przedczołowej do ciała migdałowatego - struktury odpowiedzialnej za reakcje przetrwania. To ewolucyjnie sensowne, ale w praktyce oznacza, że podejmujemy decyzje z pozycji zagrożenia, a nie spokojnej oceny.

Interocepcja to słyszenie siebie

Zdolność do odczuwania i interpretowania sygnałów z własnego ciała nazywa się interocepgcją. I jest czymś, co można rozwijać.

Badania przeprowadzone m.in. przez Uniwersytet Cambridge wykazały, że ludzie z wyższą wrażliwością interoceptywną, mierzalną np. przez dokładność wyczuwania własnego bicia serca -podejmują lepsze decyzje w warunkach wysokiego ryzyka. U traderów finansowych ta zdolność okazała się wręcz predyktorem wyników.

To oznacza, że kontakt z ciałem to kompetencja.

Co z tym zrobić

Ciało jest ważnym partnerem naszego rozumu. Problem pojawia się wtedy, gdy jesteśmy zbyt zmęczeni, zbyt rozproszeni lub zbyt zestresowani, żeby te sygnały w ogóle zauważyć. Wtedy ciało „mówi", ale nikt nie słucha.

Spowolnienie na kilka dni to idealny sposób na to, żeby znowu wyraźnie słyszeć sygnały, które wysyła. I żeby decyzje, które podejmujesz, faktycznie były twoje.